Przyczyny uzależnień...

Wielu badaczy twierdzi, że w powstawaniu uzależnienia od alkoholu udział czynnika genetycznego waha się w granicach 40-60%. W badanych grupach hospitalizowanych alkoholików od 40 do 80% miało w najbliższej rodzinie osoby z tym samym problemem. Wśród bliźniąt jednojajowych, z których jedno jest alkoholikiem oraz wśród adoptowanych dzieci alkoholików, ryzyko uzależnienia jest parokrotnie większe w stosunku do reszty populacji, a wskaźnik alkoholizmu wśród mężczyzn posiadających uzależnionych rodziców wynosi 41,2% (Carson, Butcher, Mineka, 2005; Habrat, Steinbarth-Chmielewska, Baran-Furga, 2002). O biologicznym charakterze uzależnienia mówią również badania z dziedziny genetyki molekularnej. Występowanie choroby alkoholowej jest związane z: aktywnością enzymów metabolizujących alkohol, allelem genu DRD2, czynnością mózgowych fal alfa i fali P300, aktywnością układu dopaminergicznego i noradrenergicznego, układem serotoninergicznym, endogennym układem opioidowym, receptorami GABA-ergicznymi oraz receptorami aminokwasów pobudzających. Ma to związek między innymi z zapotrzebowaniem na stymulację, unikaniem sytuacji trudnych a przede wszystkim z warunkowaniem oraz zespołem silnych wzmocnień oddziałujących na układ nagrody. Rozwój uzależnienia następuje również dzięki neuroadaptacji oraz tolerancji afektywnej, które powodowane są systematycznym nadużywaniem alkoholu (Carson, Butcher, Mineka, 2005; Cierpiałowska, 2000; Habrat, Steinbarth-Chmielewska, Baran-Furga, 2002; May, 1988; McGue, 2003; Sheridan, Radmacher 1998; Woronowicz, 2001).

Zwolennicy psychoanalizy twierdzą, że używanie alkoholu pomaga w ujawnianiu tłumionych skłonności autodestrukcyjnych i homoseksualnych, oraz może być próbą kompensacji skutków fiksacji oralnej. Przyczyn uzależnienia upatrują również w: konfliktach w strukturze osobowości, fiksacji rozwoju w okresie narcyzmu pierwotnego, zaburzeniach w relacjach z obiektem, niewłaściwym odzwierciedlaniu oraz reakcjach ucieczkowych wywołanych długotrwałym działaniem czynników traumatyzujących. (Cierpiałowska, 2000; Kinney, Leaton, 1996).

Perspektywa humanistyczna i fenomenologiczno-egzystencjalna lokuje używanie alkoholu w: próbach poradzenia sobie z rozwojowymi frustracjami dezintegracji, rozpaczy towarzyszącej poszukiwaniom odpowiedzi na pytanie o sens życia, trudnościach w czasie realizacji różnych potrzeb osobistych (Dąbrowski, 1979; Frankl, 1984; Maslow, 1990). Spożywanie alkoholu może być również spowodowane chęcią zmniejszenia lęku i napięcia po przeżyciu trudnej sytuacji. Odkryto dużą zależność pomiędzy alkoholizmem a przeżywaniem lęku, fobii oraz stresu. Hipoteza redukcji napięcia mówi o wyuczonej reakcji obniżania przykrych emocji wskutek picia alkoholu. Liczne badania eksperymentalne nad zwierzętami i ludźmi pokazały jednak, że relacje te są bardzo złożone, a wnioski tym samym niejednoznaczne (Cierpiałowska, 2000; Greeley, Oei, 2003; Rosenhan, Seligman, 1994).

Niebagatelne znaczenie w rozwoju uzależnień przypisuje się niestabilnym stosunkom rodzinnym. Negatywne wzorce rodzinne, liczne zaniedbania i patologie powodują trudności rozwojowe (Carson, Butcher, Mineka, 2005), a specyficzna konstelacja rodzinna i relacja małżeńska towarzyszy często zespołowi uzależnienia od alkoholu (Namysłowska, 1997).

Teoria społecznego uczenia podkreśla znaczenie czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych w powstawaniu alkoholizmu. Uzależnieniu fizycznemu o skomplikowanej genezie towarzyszy zachowanie nabyte, wyuczone i podtrzymywane poprzez wzmocnienie, modelowanie, oczekiwanie, warunkowanie oraz transmisję kulturową (Carson, Butcher, Mineka, 2005; Cierpiałowska, 2000; Maisto, Carey, Bradizza, 2003; Monti, Abrams, Kadden, Cooney, 1994).

Pomimo, iż wykryto wiele wspólnych cech oraz stanów psychopatologicznych spotykanych u osób uzależnionych takich jak: niedojrzałość, zależność, niski próg odporności na frustrację, aleksytymia, poczucie izolacji, nieadekwatna samoocena, perfekcjonizm, zmienny stosunek do autorytetów, depresja, antyspołeczne zaburzenie osobowości, nie można mówić o określonej osobowości podatnej na uzależnienia (May, 1988; Rosenhan, Seligman, 1994). Liczne badania pokazały, że jedyną cechą mogącą łączyć osoby znajdujące się w okresie poprzedzającym czynną fazę nałogu, jest podatność na uzależnienie się od alkoholu (Seligman, 2000). Różnice indywidualne wśród tych osób posiadają zapewne rozkład normalny. Pozwala to na przyjęcie poglądu Donalda Hebba (1955, za Strelau, 2002), że za zachorowanie na alkoholizm odpowiada w równym stopniu dziedziczność oraz środowisko. Cały zasób biologiczny, psychologiczny i społeczny człowieka, może być nierozłącznym zbiorem czynników odpowiedzialnych za powstawanie zespołu uzależnienia od alkoholu.